Një Euro për një Mal

Brenda “Paketës së Maleve”

Dosja e tretë në makineri. Një ligj i vitit 2025 shet tokë shtetërore në male për një euro simbolike dhe fal dhjetë vjet taksa, në emër të ndihmës për fshatarët. Kritikët thonë se është një mini-parajsë fiskale për pak të lidhur me pushtetin, dhe një kërcënim për parqet e fundit të egra të Ballkanit.

Çmimi i një mali në Shqipëri tani është një euro.

Kjo nuk është figurë letrare. Sipas ligjit të njohur si “Paketa e Maleve”, shteti shqiptar mund t’i kalojë një privati një parcelë toke publike në zonat malore për një euro të vetme simbolike. Është i treti nga tre ligjet që kritikët i përshkruajnë si një makineri e vetme: aty ku amendamenti për zonat e mbrojtura e bëri bregdetin të ndërtueshëm dhe Ligji për Investimet Strategjike vendosi se kush ka të drejtë të ndërtojë, Paketa e Maleve merret me furnizimin me tokë. Dhe e bën këtë me një çmim që të tregon pothuajse gjithçka për atë se kujt i shërben në të vërtetë.

Çfarë bën ligji në të vërtetë

Qeveria e miratoi Paketën e Maleve në janar 2025 dhe Kuvendi e votoi si Ligj nr. 20/2025 më 13 mars 2025. Justifikimi publik është simpatik: zonat malore të Shqipërisë kanë mbetur shumë prapa bregdetit dhe qyteteve, shumë banorë të malësisë kanë përdorur tokë shtetërore prej brezash pa pasur kurrë titull pronësie mbi të, dhe ligji premton t’i zgjidhë të dyja problemet njëherësh duke u dhënë përdoruesve të vjetër pronësinë dhe një nxitje për të investuar.

Mekanizmi është specifik. Një person që ka përdorur një copë toke shtetërore malore për të paktën dhjetë vjet mund të fitojë pronësinë e saj për një euro simbolike. Por transferimi është me kusht. Vjen si kontratë shitjeje që kthehet në titull të plotë vetëm pasi mbajtësi të ndërtojë investimin e përshkruar në një projekt të miratuar më parë, brenda tre vjetësh. Mbi çmimin-dhuratë qëndron edhe ëmbëlsuesi fiskal: një përjashtim dhjetëvjeçar nga një sërë taksash për ata që marrin tokën dhe realizojnë projektet e deklaruara. Raportimet e para e vendosnin numrin e subjekteve përfituese në qindra.

Thënë kështu, tingëllon si drejtësi rurale: tituj për barinjtë, një dorë ndihme për një brendësi të harruar. Dizajni tregon një histori tjetër.

Premtimi përballë projektit

Hendeku midis asaj që thotë Paketa e Maleve dhe asaj që bën është aty ku jeton kritika, dhe kritikët nuk janë vetëm aktivistë.

Problemi i parë është kush mund ta përdorë vërtet. Një ligj i shitur si për familje modeste malore është ndërtuar rreth kërkesës për të financuar dhe përfunduar një investim të miratuar brenda tre vjetësh. Një bari me një parcelë kullote nuk ka një projekt të bankueshëm dhe një afat ndërtimi trevjeçar. Një kompani turizmi ose energjie po. Analistët që e kanë lexuar arkitekturën argumentojnë se ajo favorizon në heshtje investimet e mëdha turistike dhe energjetike, larg “modelit familjar” të broshurave qeveritare. Toka është e lirë; kapaciteti për të plotësuar kushtet nuk është, dhe ai filtër vendos se kush ikën me titullin në dorë.

Problemi i dytë është ku merren vendimet. Kritikët vënë në dukje se autoriteti mbi skemën është i centralizuar, në vend që t’u jepet komuniteteve të cilave u përket toka, gjë që “hap rrugën që përfitimet të shkojnë te subjekte jorezidente dhe jo te komunitetet vendore”. Me fjalë të tjera, njerëzit që me shumë gjasa do të përfundojnë duke zotëruar tokën e një fshati malor mund të mos jenë fare nga ai fshat.

Verdikti i monitoruesve të shoqërisë civile shqiptare ka qenë i ashpër dhe specifik. Paketa e Maleve, argumentojnë ata, në fakt nuk përmban mekanizmat që do t’i duheshin për të ndihmuar emigrantët dhe vendasit që pretendon se u shërben. Përkundrazi, krijon një “mini-parajsë fiskale” për një grup të vogël të lidhur me qeverinë, duke u dukur sikur ndihmon rajonet e varfra ndërsa në praktikë “u dhuron” tokë, pyje dhe taksa të falura “personave lehtësisht të identifikueshëm”. Është quajtur, pa dorashka, edhe një ligj klientelist. Deputetja e opozitës Ina Zhupa e cilësoi si “fundin e respektit për pronën si të drejtë të shenjtë”. Ai prek gjithashtu një nga trashëgimitë më të kontestuara të Shqipërisë, titujt e diskutueshëm bujqësorë të krijuar nga Ligji 7501 i vitit 1991, duke shtresuar një regjim të ri transferimi mbi tokë pronësia e së cilës nuk u zgjidh kurrë pastër.

Parqet në rrugën e saj

Paketa e Maleve nuk është vetëm histori pronësie. Është edhe mjedisore, dhe pasojat kalojnë kufijtë.

Analistët e ruajtjes së natyrës paralajmërojnë se logjika e ligjit — tokë e lirë, plus detyrim ndërtimi, plus një dekadë lehtësim fiskal — rrezikon “pasoja të pakthyeshme për ekosistemin alpin” dhe bie ndesh me parimet e zhvillimit të qëndrueshëm që pretendon se nderon. Frika konkrete është se skema nuk i përjashton qartë pasuritë natyrore më të vlefshme malore të Shqipërisë, përfshirë “Alpet Shqiptare”, një territor qendror për përpjekjet ndërkufitare që lidhin parqet e fundit malore të egra të Ballkanit. Një shitje me një euro me afat ndërtimi nuk është mjet ruajtjeje. E drejtuar nga një park kombëtar, është një urdhër prishjeje me periudhë mospagimi.

Ky është filli që lidh Paketën e Maleve me betejën bregdetare. I njëjti instinkt që rrethoi me tela një sistem dunash mijëvjeçar në Zvërnec për një resort luksoz është në punë edhe në malësi: trajtoje natyrën e mbrojtur si inventar, vendosi një çmim që e shet shpejt, dhe lëri ndërtimet të nisin para se dikush të mund të kundërshtojë.

Sa shpejt po ecën

Ndryshe nga marrëveshja e bujshme bregdetare, Paketa e Maleve ka ecur në heshtje dhe në shkallë të gjerë. Në fillim të vitit 2026 numri i aplikimeve kishte arritur disa qindra, me qeverinë që synonte hapur një mijë deri në fund të vitit, dhe zona prioritare janë miratuar tashmë në një varg bashkish. Ky nuk është një ligj i fjetur që pret të testohet. Është një tubacion i gjallë, parcelë pas parcele, ndërsa vëmendja kombëtare është ngulur te flamingot e Adriatikut.

Përpjekja për ta shfuqizuar

Paketa e Maleve i ndan kundërshtarët, dhe rrugëdaljen, me Ligjin për Investimet Strategjike.

Lëvizja qytetare “Shqipëria Bëhet”, e drejtuar nga avokati dhe aktivisti Adriatik Lapaj, i ka kërkuar Komisionit Qendror të Zgjedhjeve formularët për të mbledhur firma drejt një referendumi kombëtar për shfuqizimin e të dy ligjeve, 50,000 firma për secilin. Teza e Lapajt është se dy ligjet së bashku përbëjnë vjedhje të legalizuar të pasurisë së vendit. “Është koha,” ka thënë ai, “të ndalet vjedhja e Atdheut me ligj.”

Pengesa është strukturore dhe e njohur. Mekanizmi i referendumit në Shqipëri ka qenë praktikisht i papërdorshëm prej vitesh, dhe shumica qeverisëse që miratoi Paketën e Maleve nuk ka ndërmend ta shfuqizojë. Kështu ligji vazhdon të punojë në sfond, duke i kthyer malet publike në pronë private një projekt të miratuar pas tjetrit, ndërsa rruga për ta ndalur kalon nëpër një sistem referendumi që fillimisht mund të duhet të zhbllokohet në nivel kushtetues.

Përfundimi

Nga të tre ligjet, Paketa e Maleve është ai që vesh maskën më të mirë. Flet gjuhën e drejtësisë, të titujve për ata pa tokë dhe të jetës për fshatrat që po shuhen, dhe ajo gjuhë nuk është krejt cinike: ankesa që trajton është reale. Por një ankesë reale mund të jetë mbështjellja e një transferimi që i shërben dikujt tjetër. Një skemë që e shet tokën për një euro te kushdo që mund të ndërtojë brenda tre vjetësh nuk është projektuar për bariun. Është projektuar për kompaninë që mundet.

Vendosini të tri dosjet krah për krah dhe modeli është i vështirë të mos shihet. Një ligj hapi bregdetin e mbrojtur. Një zgjodhi investitorët dhe u dha ndihmën e shtetit. Dhe ky furnizon tokën, lirë, në heshtje, me faturën tatimore të falur. Bregdeti ishte pjesa që dukej nga rruga. Malet janë pjesa që vendi mund ta vërë re vetëm pasi të jenë shitur.

Pyetjet më të Shpeshta

Çfarë është “Paketa e Maleve”?

Është Ligji nr. 20/2025, i miratuar në mars 2025, që u lejon personave që kanë përdorur tokë shtetërore në zonat malore të Shqipërisë për të paktën dhjetë vjet të fitojnë pronësinë e saj për një çmim simbolik prej një euroje, me kusht që të përfundojnë një projekt zhvillimi të miratuar brenda tre vjetësh. Përfituesit marrin gjithashtu një përjashtim dhjetëvjeçar nga disa taksa.

Pse është e diskutueshme Paketa e Maleve?

Kritikët argumentojnë se, megjithëse shitet si ndihmë për familjet e varfra malore dhe emigrantët që kthehen, kushtet e ligjit — financimi dhe përfundimi i një investimi brenda tre vjetësh — favorizojnë investitorët e mëdhenj turistikë dhe energjetikë, dhe se vendimmarrja e centralizuar lejon që përfitimet të shkojnë te jorezidentë dhe interesa të lidhura me qeverinë. Mjedisorët paralajmërojnë se rrezikon ekosistemin alpin dhe mund të mos i përjashtojë zonat e mbrojtura si “Alpet Shqiptare”.

Sa kushton toka sipas ligjit?

Shteti e kalon pronësinë përmes një kontrate shitjeje për një euro simbolike. Titulli i plotë jepet vetëm pasi përfituesi të përfundojë investimin e deklaruar brenda tre vjetësh, dhe përfituesit marrin një përjashtim dhjetëvjeçar nga disa taksa.

Si lidhet me dy ligjet e tjera?

Është i treti nga tre ligjet që kritikët i përshkruajnë si një sistem i vetëm: Ligji 21/2024 hapi zonat e mbrojtura për zhvillim, Ligji për Investimet Strategjike u jep përparësi investitorëve të zgjedhur dhe u hap akses te toka shtetërore, dhe Paketa e Maleve furnizon me tokë të lirë shtetërore në malësi. Së bashku e zhvendosin tokën publike drejt zhvillimit privat.

A mund të shfuqizohet Paketa e Maleve?

Lëvizja “Shqipëria Bëhet”, e drejtuar nga Adriatik Lapaj, ka kërkuar formularë nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve për të mbledhur 50,000 firma drejt një referendumi kombëtar për shfuqizimin e Paketës së Maleve dhe të Ligjit për Investimet Strategjike. Procesi i referendumit në Shqipëri përballet me pengesa të konsiderueshme ligjore dhe kushtetuese, ndaj rruga është e pasigurt.