Si një amendament i kaluar në heshtje te Ligji për Zonat e Mbrojtura legalizoi resortet pesëyjëshe brenda rezervateve natyrore, mbijetoi në gjykatë me barazim 4–4, dhe u bë ligji që Parlamenti Evropian kërkon tani të shfuqizohet.
Rrethimi me tel me gjemba në Zvërnec nuk nisi me një buldozer. Nisi me një fjali.
Natën e 30 majit 2026, pamjet e rojeve private që rrihnin një protestues në një shkëmb mbi Adriatik udhëtuan nëpër Shqipëri më shpejt se sa mundi ta shpjegonte qeveria. Por autoriteti ligjor që e vendosi atë rrethim në një plazh të mbrojtur ishte shkruar më shumë se dy vjet më parë, në një amendament të shkurtër të një ligji mjedisor që pothuajse askush jashtë Kuvendit nuk e lexoi në atë kohë. Emri i tij është Ligji nr. 21/2024, dhe një lëvizje në rritje e trajton tani si gurin e themelit të gjithçkaje: hiqeni, thonë ata, dhe i gjithë harku i marrëveshjeve të ndërtuara mbi të bie. Ai pretendim është gjysmë i saktë, dhe pikërisht prandaj ia vlen të thuhet me saktësi.
Ligji 21/2024 është, në letër, diçka që tingëllon modeste: “disa shtesa dhe ndryshime” te Ligji i vitit 2017 për Zonat e Mbrojtura. Kuvendi e miratoi më 22 shkurt 2024. Ndryshimi vendimtar është neni 14, që rishkruan tërësisht nenin 33 të ligjit të vjetër, nenin që liston se çfarë mund të bëhet brenda një zone të mbrojtur.
Neni i ri 33 lejon veprimtari në struktura akomoduese pesëyjëshe (ose më lart), plus çdo infrastrukturë mbështetëse, brenda zonave të mbrojtura. Pastaj vjen fjalia që bën punën e vërtetë: “pavarësisht nëse kjo përcaktohet në VKM-në e shpalljes së zonës së mbrojtur”.
Përpara asaj fjalie, çdo zonë e mbrojtur qeverisej nga vendimi i vet themelues, që përcaktonte se çfarë lejohej brenda saj. Një resort që vendimi nuk e lejonte ishte thjesht i paligjshëm. Pas asaj fjalie, një resort pesëyjësh lejohet si parazgjedhje, dhe vendimi i vetë zonës nuk qëndron më në rrugë. Ligji e përmbys logjikën bazë të ruajtjes së natyrës: nga nuk ndërtohet asgjë veç nëse ky vend konkret e lejon te turizmi luksoz lejohet veç nëse ndalohet posaçërisht nga e para.
Nuk ndalet te kategoritë më të buta. Një dispozitë shoqëruese (neni 7) e fut të njëjtin përjashtim pesëyjësh edhe në parqet kombëtare, kategoria më e rreptë. Një tjetër (neni 20, që rishkruan nenin 48) prek zonën qendrore, zemrën me mbrojtje të shkallës së parë të një rezervati: lista e veprimtarive të ndaluara aty ende ndalon autostradat, hekurudhat, hidrocentralet dhe linjat e naftës e të gazit, por nuk ndalon një resort luksoz, dhe lejon shprehimisht veprimtaritë e nenit të ri 33. Dhe nenet 15 e 16 ia japin lapsin ekzekutivit: Këshilli i Ministrave mund të ndryshojë tani me vendim kufijtë, zonimin dhe listën e veprimtarive të lejuara të një zone të mbrojtur. Ky është mekanizmi që ishte përdorur tashmë për të hequr sipërfaqen e aeroportit të Vlorës nga peizazhi i Vjosë-Nartës.
Thënë thjesht, Ligji 21/2024 është instrumenti që e bëri të ligjshme ndërtimin e një resorti në një rezervat natyror dhe rivizatimin e rezervatit nëse resortit i duhet më shumë hapësirë. Gjithçka që pasoi në Zvërnec dhe Sazan u ndërtua mbi këtë themel.
Mënyra si u miratua ligji ka po aq rëndësi sa teksti i tij. U paraqit “me propozimin e një grupi deputetësh” — si nismë deputetësh, jo si projektligj i qeverisë.
Ky dallim nuk është hollësi procedurale. Një projektligj i qeverisë duhet të kalojë vlerësimin e ndikimit rregullator dhe konsultimin formal publik e me grupet e interesit. Një nismë deputetësh jo. Kalimi i një ligji me këto pasoja nga dera e prapme e një nisme deputetësh do të thoshte se ai nuk u përball kurrë me shqyrtimin që një ligj mjedisor i kësaj shtrirjeje do ta kërkonte normalisht. Kritikët, përfshirë kundërshtaren më këmbëngulëse të ligjit në Kuvend, e lexojnë atë zgjedhje si të qëllimshme. Qoftë e tillë apo jo, efekti ishte një ndryshim themelor i regjimit shqiptar të ruajtjes së natyrës që erdhi thuajse pa asnjë debat publik.
Këtu është pika ku versioni viral i kësaj historie gabon, dhe ku një lexues i kujdesshëm mund të shmangë diskreditimin. Në internet, Ligji 21/2024 përshkruhet shpesh si “ligj i posaçëm që i jep qeverisë pushtet të miratojë projekte strategjike”, me shpronësim të përshpejtuar dhe lehtësira tatimore. Nuk është kjo çfarë bën 21/2024. Ai version ngatërron tre instrumente të veçanta që rastis të punojnë bashkë.
Ligji 21/2024 rregullon zonat e mbrojtura: heq murin që e bënte të paligjshëm ndërtimin në to. Privilegjet e investitorit, lejet e përshpejtuara, qiratë e gjata dhe pushimet tatimore vijnë nga një ligj tjetër, Ligji për Investimet Strategjike. Dhe transferimet e bujshme të tokës shtetërore në duar private për një euro simbolike vijnë nga një i tretë, “Paketa e Maleve” (Ligji 20/2025), miratuar në mars 2025.
Ato ndërthuren në një makineri të vetme për të zhvendosur tokën publike drejt zhvillimit privat. Por janë ligjërisht të veçanta, dhe dallimi është mbrojtja e gazetarit. Ngatërrojini dhe qeveria mund ta hedhë poshtë të gjithë argumentin me një teknikalitet. Mbajini të ndara dhe secili është veçmas i dokumentuar dhe rrënues. Nga të tre, 21/2024 është ndoshta më me pasoja, sepse është ai që vendosi se një bregdet i mbrojtur mund të shitej fare.
Korrigjimi më i rëndësishëm i narrativës popullore ka të bëjë me gjykatat. Beteja kushtetuese për Ligjin 21/2024 nuk është në pritje, dhe nuk u fitua. U humb me barazim.
Në 2024 dhe 2025, 37 deputetë të opozitës — një e pesta e Kuvendit, minimumi i nevojshëm për të bërë kërkesë — iu bashkuan grupeve mjedisore AOS (Shoqata Ornitologjike Shqiptare) dhe EcoAlbania duke i kërkuar Gjykatës Kushtetuese ta rrëzonte ligjin. Ata argumentuan se cenonte të drejtat kushtetuese për pronën dhe për një mjedis të shëndetshëm, detyrimin e shtetit për të mbrojtur natyrën, shtetin e së drejtës dhe hierarkinë e normave juridike. Gjykata ndërmori hapin e pazakontë të pranimit të organizatave mjedisore si palë të treta.
Më 31 korrik 2025, Gjykata e rrëzoi kërkesën me ndarje 4–4. Një barazim nuk e arrin shumicën e nevojshme për shfuqizim, ndaj ligji mbijetoi. Arsyetimi i ofruar ishte se 21/2024 është një ligj kuadër që “nuk krijon pasoja të drejtpërdrejta dhe konkrete për mjedisin” — dëmi, tha Gjykata, do të vinte, nëse do të vinte, nga vendimet e mëvonshme zbatuese, jo nga vetë ligji.
Lexojeni atë përfundim me ndershmëri dhe pret në të dyja anët. Qeveria mund të thotë se ligji kaloi shqyrtimin kushtetues. Kritikët mund të thonë se gjysma e gjyqtarëve kushtetues e gjetën antikushtetues, dhe se “është vetëm ligj kuadër” është pikërisht arsyetimi që e lejon dëmin të ecë një vendim në herë, secili shumë i vogël për t’u kundërshtuar më vete. Ndarja ka ushqyer një bindje popullore, të paprovuar por të përhapur, se gjykata e lartë është e kapur. E sigurta është më e ngushtë: rruga kushtetuese e brendshme është, për tani, e mbyllur.
Nëse rasti më i fortë kundër Ligjit 21/2024 do të jetonte vetëm në politikën shqiptare, qeveria mund ta hidhte poshtë si partiak. Nuk është kështu. Kërkesa për ta shfuqizuar ose ndryshuar ligjin është bërë, formalisht, në thuajse çdo nivel të sistemit ndërkombëtar që Shqipëria po përpiqet t’i bashkohet.
Parlamenti Evropian e tha i pari. Në raportin e tij të vitit 2026 për Shqipërinë, Komisioni i Punëve të Jashtme kërkoi shprehimisht shfuqizimin e amendamenteve të 2024-ës për zonat e mbrojtura. Pika 46 e raportit thotë se ato “lejojnë zhvillimin në shkallë të gjerë të infrastrukturës turistike brenda zonave të mbrojtura dhe transferojnë kompetenca kyçe qeverisjeje e vendimmarrjeje te Këshilli Kombëtar i Territorit, duke dobësuar kështu mbikëqyrjen mjedisore”. Ajo fjali e fundit ndjek saktësisht tekstin e ligjit: Këshillit Kombëtar të Territorit, KKT-së, iu dha autoriteti mbi rregullat e ndërtimit brenda rezervateve.
IUCN, autoriteti kryesor botëror i ruajtjes së natyrës, e pasoi në Kongresin Botëror të Ruajtjes 2025, ku Rezoluta 130 — që i bën thirrje Shqipërisë të ndryshojë Ligjin 21/2024 dhe të rikthejë mbrojtjet kundër aeroporteve dhe resorteve në kategoritë më të rrepta të rezervateve — kaloi me mbështetjen e mbi 98 për qind të anëtarëve. Rezoluta u nis nga grupi shqiptar PPNEA dhe u bashkë-sponsorizua nga katërmbëdhjetë organizata në trembëdhjetë vende, përfshirë BirdLife International dhe EuroNatur. EuroNatur dhe PPNEA kanë kërkuar që shfuqizimi të bëhet një kusht i panegociueshëm i rrugës së Shqipërisë drejt BE-së. Konventa e Bernës ka kërkuar pezullimin e punimeve të aeroportit të Vlorës. Dhe Komisioni Evropian, në maj 2026, tha se po “monitoronte nga afër” zonën Pishë Poro–Nartë dhe i kujtoi Tiranës se mbyllja e Kapitullit 27, kapitullit mjedisor të anëtarësimit, kërkon prova se Shqipëria mund t’i menaxhojë zonat e mbrojtura, jo t’i asfaltojë.
Kjo është kontradikta nga e cila qeveria nuk del dot lehtë me fjalë. Shqipëria po i bën gjyzlyk Brukselit mbi bazën e institucioneve dhe legjislacionit të saj mjedisor, ndërsa Parlamenti Evropian i thotë të shfuqizojë një ligj mjedisor që sapo e miratoi dhe e mbrojti në gjykatat e veta.
Ekzistojnë tri rrugë për ta vrarë ligjin. Asnjëra nuk është e lehtë.
E para është shfuqizimi parlamentar. Më 14 maj 2026, në përputhje kohore me rezolutën e Parlamentit Evropian, deputetja e opozitës Ina Zhupa depozitoi një projektligj për shfuqizimin e plotë të 21/2024, duke argumentuar se “cenonte rëndë parimet kushtetuese” dhe binte ndesh me standardet e integrimit në BE. Pengesa është aritmetike: Partia Socialiste e Edi Ramës ka shumicën, dhe projektligji, sipas një raportimi, “fle në Kuvend”.
E dyta është referendumi. Një nismë qytetare po mbledh firma, me një objektiv rreth 50,000, ndonëse synimi i saj kryesor është Ligji për Investimet Strategjike dhe Paketa e Maleve, e jo vetë 21/2024. Pengesa këtu është strukturore dhe rrallë e kuptuar: makineria e referendumit në Shqipëri ka qenë praktikisht e papërdorshme prej rreth dy dekadash, sepse kuadri ligjor mundësues mungon ose është i kontestuar, një zbrazëti që mund të kërkojë ndryshim kushtetues për t’u mbyllur përpara se çdo votim të mund të ndodhë.
E treta është kushtëzimi nga BE-ja — duke e bërë mbylljen e Kapitullit 27 të varur nga shfuqizimi. Kjo është leva më e fuqishme që kanë kritikët, sepse flet në të vetmen gjuhë mbi të cilën qeveria ka vënë legjitimitetin e vet. Pengesa është se Komisioni i hapi negociatat mjedisore “pavarësisht shqetësimeve”, ndaj presioni është real por nuk është bërë ende vendimtar.
Slogani që po përhapet nëpër rrjetet sociale shqiptare është i prerë: shfuqizoni Ligjin 21/2024 dhe nuk bie vetëm Rama, por i gjithë sistemi, sepse ata që e vendosën humbasin miliarda. Ai pohim është pjesërisht i vërtetë dhe pjesërisht i tepruar, dhe dallimi ia vlen të thuhet qartë.
Pjesa e vërtetë është e konsiderueshme. Ligji 21/2024 është vërtet themeli ligjor që e bëri të ligjshëm zhvillimin pesëyjësh në zonat e mbrojtura. Shumat që mbështeten mbi të janë të mëdha dhe të përqendruara: resorti i Sazanit dhe Vjosë-Nartës, aeroporti i Vlorës dhe një radhë projektesh të tjera varen të gjitha nga regjimi që ai krijoi, i përforcuar nga skela e Investimeve Strategjike dhe e Paketës së Maleve. U miratua pa shqyrtim të duhur dhe mbijetoi në gjykatë vetëm me barazim. Si themel, është vërtet i brishtë.
Teprimi është te fjala shembje. Shfuqizimi do të vepronte përpara, jo prapa. Nuk do të anulonte automatikisht kontratat e nënshkruara, nuk do të kthente para të paguara, dhe nuk do të çonte vetvetiu askënd në burg; mosmarrëveshjet për të drejtat e fituara dhe kompensimin do të gjykoheshin me vite. Ajo që shfuqizimi do të bënte realisht është heqja e mbulesës ligjore për ndërtimet e ardhshme dhe forcimi i dorës së prokurorëve shqiptarë kundër korrupsionit, të cilët po shqyrtojnë tashmë se si u ndryshua statusi i mbrojtur. Nëse kjo shkakton rënien e një qeverie është pyetje politike, jo ligjore.
Ka edhe një shtresë më të thellë që qarkullon nëpër komente, që e lidh këtë ligj me zjarret e arkivave të vitit 1997, me politikat e vjetra të titujve të tokës dhe me një teori se fshatrat me popullsi të pakët po “testohen” qëllimisht për blerje. Ato pretendime janë ndjesi komuniteti dhe spekulim, jo fakte të vërtetuara, dhe çdo rrëfim serioz duhet t’i etiketojë si të tilla. Bërthama e dokumentuar është mjaftueshëm e fortë më vete. Nuk ka nevojë për to, dhe mbështetja tek ato vetëm i jep qeverisë një mënyrë për ta hedhur poshtë të gjithën.
Hiqni zhurmën dhe Ligji 21/2024 është një instrument i vogël e i saktë me një punë tejet të madhe. Në një nen të vetëm të rishkruar, i ktheu zonat e mbrojtura të Shqipërisë nga tokë ku nuk mund të ndërtohej në tokë ku mundej, ia dha ekzekutivit pushtetin të rivizatojë hartën, dhe e bëri të gjithë këtë përmes një nisme deputetësh që kapërceu shqyrtimin që një ndryshim i tillë duhej të kishte përballuar. Pastaj mbijetoi provën e vet të vetme kushtetuese me diferencën më të ngushtë të mundshme, ndërsa dënohej me kërkesë shfuqizimi nga Parlamenti Evropian, IUCN-ja dhe organet kryesore evropiane të ruajtjes së natyrës.
Prandaj lëvizja është përqendruar tek ai. Rrethimi në Zvërnec mund të shembet për një pasdite. Fjalia që e bëri rrethimin të ligjshëm hiqet më vështirë, dhe përderisa ajo qëndron, bregdeti i ardhshëm i mbrojtur është tashmë në shitje.
Ligji nr. 21/2024 është një amendament i Ligjit shqiptar të vitit 2017 për Zonat e Mbrojtura, miratuar nga Kuvendi më 22 shkurt 2024. Efekti i tij qendror është të lejojë zhvillimin turistik luksoz pesëyjësh e më lart brenda zonave të mbrojtura — përfshirë parqet kombëtare dhe zonat e tyre qendrore më të rrepta — edhe kur vendimi themelues i vetë zonës nuk e lejon, dhe t’i japë Këshillit të Ministrave mundësinë të ndryshojë me vendim kufijtë dhe zonimin e zonave të mbrojtura.
Sepse hoqi barrierën ligjore që e bënte të paligjshëm ndërtimin në rezervatet natyrore të mbrojtura, duke hapur rrugën për projekte si resorti i lidhur me Kushnerin në Sazan e Vjosë-Nartë dhe aeroporti i Vlorës. U miratua si nismë deputetësh pa vlerësim të plotë ndikimi apo konsultim publik, mbijetoi një kundërshtim në Gjykatën Kushtetuese vetëm me barazim 4–4, dhe është kritikuar formalisht nga Parlamenti Evropian, IUCN-ja dhe organizatat mjedisore.
Jo. Më 31 korrik 2025, Gjykata Kushtetuese e rrëzoi kërkesën për anulimin e ligjit me vendim të ndarë 4–4, që nuk e arrin shumicën e nevojshme për ta shfuqizuar, ndaj ligji mbetet në fuqi. Gjykata arsyetoi se është ligj kuadër që nuk krijon vetvetiu pasoja të drejtpërdrejta mjedisore. Kërkesa ishte paraqitur nga 37 deputetë të opozitës dhe grupet mjedisore AOS e EcoAlbania.
Po. Deputetja e opozitës Ina Zhupa depozitoi një projektligj shfuqizues në Kuvend më 14 maj 2026, pas një rezolute të Parlamentit Evropian që kërkonte shfuqizimin, por ai nuk ka ecur përballë shumicës qeverisëse. Një nismë e veçantë qytetare po mbledh firma drejt një referendumi që synon kryesisht Ligjin për Investimet Strategjike dhe Paketën e Maleve. Parlamenti Evropian, IUCN-ja, EuroNatur dhe PPNEA kanë kërkuar të gjithë që ligji të shfuqizohet ose të ndryshohet.
Jo, dhe dallimi ka rëndësi. Ligji 21/2024 rregullon zonat e mbrojtura. Privilegjet e “investitorit strategjik” — leje të përshpejtuara, qira të gjata, lehtësira tatimore — vijnë nga një ligj i veçantë, ai për Investimet Strategjike. Transferimi i tokës shtetërore për një euro simbolike vjen nga një ligj i tretë, “Paketa e Maleve” e vitit 2025. Të treja punojnë bashkë, por janë ligjërisht të veçanta.