Kur 20 minuta shi përmbyti rrugët e Velipojës për orë të tëra, u ekspozua një model neglizhence infrastrukturore që bie ndesh me imazhin e kuruar me kujdes të turizmit shqiptar.
Njëzet minuta reshje shiu në Velipojë më 15 shtator 2024 i shndërruan rrugët kryesore të qytetit bregdetar verior shqiptar në kanale të përmbytjura, duke bllokuar automjetet për afërsisht katër orë. Përmbytja ndodhi pavarësisht promovimit të qytetit si destinacion i madh turistik nga zyrtarët qeveritarë dhe autoritetet e turizmit.
Incidenti nxori në pah një model të përsëritur të vëzhguar në destinacionet turistike shqiptare: investim i konsiderueshëm qeveritar në promovimin e turizmit ndërsa infrastruktura mbetet e neglizhuar ose përkeqësohet.
Ditë para përmbytjes, llogaria zyrtare në Instagram e Kryeministrit Edi Rama paraqiti Velipojën në postime që promovonin turizmin bregdetar shqiptar. Llogaria, e cila ka mbi 600,000 ndjekës, shfaq rregullisht destinacione shqiptare me fotografi dhe video të prodhuara profesionalisht.
Kur AlbaniaVisit u përpoq të postonte vëzhgime si dëshmitar okular mbi përmbytjen në komentet e këtyre postimeve, komentet u hoqën. Zyra e Kryeministrit nuk iu përgjigj kërkesave për koment mbi politikën e moderimit të komenteve apo incidentin e përmbytjes deri në kohën e publikimit.
Pronarë biznesi lokalë në Velipojë, duke folur me kusht anonimiteti për shkak të shqetësimeve mbi hakmarrjen qeveritare, e përshkruan përmbytjen si ngjarje të zakonshme edhe gjatë reshjeve të moderuara.
“Kjo ndodh sa herë bie shi më shumë se disa minuta,” tha një pronar hoteli që ka operuar në Velipojë për 15 vjet. “Sistemi i kullimit është i njëjti i ndërtuar gjatë pushtimit italian në vitet 1930. Asgjë nuk është mirëmbajtur apo përmirësuar.”
Përmbytja e Velipojës përfaqëson një model të dokumentuar nëpër destinacionet turistike shqiptare:
Në Valbonë, destinacion malor i promovuar rëndë nga Ministria e Turizmit, ndërprerjet ditore të energjisë prej 2-4 orësh mbeten të zakonshme gjatë sezonit veror turistik, sipas operatorëve të bujtinave të intervistuar në korrik 2024.
Në Tiranë, kryeqyteti që merr investimin më të madh qeveritar në infrastrukturë, rrugët në zonat e banimit tregojnë përkeqësim të gjerë. Një studim i 2023 nga Autoriteti Rrugor Shqiptar gjeti se 68% e rrugëve dytësore kërkonin riparime të mëdha.
Përgjatë Rivierës Shqiptare, ku akomodimet turistike marrin 150-300€ për natë gjatë sezonit veror, shumë fshatra bregdetare nuk kanë sisteme të duhura të menaxhimit të mbetjeve, duke çuar në çështje të ndotjes së plazheve të dokumentuara nga grupet e monitorimit mjedisor.
Hendeku mes shpenzimeve për promovimin e turizmit dhe investimeve në infrastrukturë është i konsiderueshëm. Sipas dokumenteve buxhetore qeveritare të shqyrtuara nga AlbaniaVisit, Ministria e Turizmit alokoi 8.3 milionë euro për marketing dhe promovim në 2024, ndërsa buxhetet e mirëmbajtjes infrastrukturore komunale arrinin mesatarisht vetëm 2.1 milionë euro për rajonet bregdetare.
Neglizhenca infrastrukturore ndodh në sfondin e hetimeve të vazhdueshme të korrupsionit nga SPAK (Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit), organ i dedikuar prokurorial anti-korrupsion i Shqipërisë i krijuar në 2019.
Që nga 2022, SPAK ka akuzuar zyrtarë të shumtë të rangut të lartë me akuza korrupsioni lidhur me kontratat publike të infrastrukturës:
Ish-Presidenti Ilir Meta u arrestua në tetor 2023 me akuza për korrupsion pasiv dhe pastrim parash. Meta mohon të gjitha akuzat dhe mbetet në paraburgim.
Disa ish-ministra përballen me akuza lidhur me “skandalin e inceneratorëve,” ku kontratat qeveritare për impiantet e djegies së mbetjeve pretendohet se i kushtuan taksapaguesve qindra miliona euro për objekte që nuk funksionuan kurrë. Të pandehurit në çështje e mohojnë shkeljet.
Ish-Kryeministri Sali Berisha përballet me akuza korrupsioni lidhur me privatizimin e tokës publike. Berisha i mohon akuzat dhe pretendon persekutim politik.
Këto hetime nuk kanë prodhuar ende dënime përfundimtare, dhe të pandehurit prezumohen të pafajshëm derisa të provohet fajësia në gjykatë.
Shqipëria ka nëninvestuar kronikisht në mirëmbajtjen bazë të infrastrukturës që nga 1991. Çdo qeveri prioritizon projekte të reja të dukshme mbi punën e pavlerësuar të mirëmbajtjes. Sistemet e kullimit, rrjetet e energjisë, sistemet e ujit—infrastruktura që nuk gjeneron ceremoni të prerjes së shiritit apo përmbajtje për rrjetet sociale—marrin vëmendje minimale pavarësisht rolit kritik në mirëqenien publike.
Sipas të dhënave të Bankës Botërore, Shqipëria investon afërsisht 2.1% të PBB-së në infrastrukturë çdo vit, krahasuar me mesataren evropiane prej 3.8%. Megjithatë, edhe ky investim i kufizuar përqendrohet në projekte me vizibilitet të lartë si autostrada të reja sesa në mirëmbajtjen e sistemeve ekzistuese.
Ironia është se dështimet infrastrukturore minojnë drejtpërdrejt sektorin e turizmit që qeveria promovon rëndë. Një turist i bllokuar në përmbytje për katër orë nuk kthehet dhe nuk e rekomandon Shqipërinë tek të tjerët.
Paga mesatare mujore shqiptare qëndron afërsisht në 450€, sipas të dhënave të INSTAT (Instituti Shqiptar i Statistikave) 2024. Megjithatë, zyrtarët qeveritarë kanë përballur shqyrtim mbi deklarimet e pasurisë që duket se nuk përputhen me pagat e tyre zyrtare.
Një analizë e 2023 nga Transparency International Albania gjeti se 34% e zyrtarëve të rangut të lartë qeveritarë deklaruan pasuri që kalonin 500,000€, përfshirë prona të shumta dhe automjete luksoze. Me paga zyrtare qeveritare prej afërsisht 1,200-2,000€ në muaj, fitimi i pasurive të tilla normalisht do të kërkonte dekada kursimesh pa shpenzime të tjera.
Zyrtarët, deklaratat e të cilëve u vunë në pyetje, kanë cituar trashëgiminë familjare, të ardhurat e bashkëshortit/es dhe investimet në biznese si burime pasurie. Sistemi shqiptar i deklarimit të pasurisë nuk kërkon provë të burimeve të të ardhurave, vetëm zbulimin e pasurive ekzistuese.
Qeveria nuk iu përgjigj kërkesave për koment mbi politikat e deklarimit të pasurisë ose mospërputhjet mes pagave zyrtare dhe pasurisë së deklaruar.
Shqiptarë të shumtë që kanë postuar komente kritike në llogaritë e rrjeteve sociale të qeverisë raportojnë përvoja të ngjashme: komentet zhduken pa njoftim apo shpjegim.
AlbaniaVisit e dokumentoi këtë praktikë duke postuar tre komente neutrale, të bazuara në fakte, që përshkruanin çështje infrastrukturore në postimet e Kryeministrit Rama në Instagram mes 15-20 shtator 2024. Të tre komentet u hoqën brenda 6-12 orësh, ndërsa komentet pozitive dhe neutrale mbetën të dukshme.
Zyra e Kryeministrit mirëmban llogari zyrtare në rrjetet sociale nëpër Facebook, Instagram, Twitter dhe TikTok me një ndjekje të kombinuar që kalon 1.2 milionë. Politikat e moderimit të komenteve për këto llogari nuk janë të shpalosura publikisht.
Organizatat e lirisë së medias kanë ngritur shqetësime mbi praktikat e rrjeteve sociale qeveritare. Raporti i Freedom House 2024 mbi Shqipërinë vuri në dukje “shqetësime mbi moderimin selektiv të rrjeteve sociale qeveritare që mund të shtypë zërat kritikë.”
Shqipëria është kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian, me negociatat e hapura zyrtarisht në korrik 2022. Raportet e rregullta të progresit të BE-së kanë cituar në mënyrë të përsëritur korrupsionin dhe çështjet e shtetit të së drejtës si pengesa kryesore.
Raporti i Progresit për Shqipërinë 2023 i Komisionit Evropian vuri në dukje specifikisht:
“Korrupsioni mbetet i përhapur në shumë fusha dhe vazhdon të jetë problem serioz. Shqipëria duhet të demonstrojë një histori më bindëse hetimesh, ndjekjesh penale dhe dënimesh përfundimtare në çështje korrupsioni në të gjitha nivelet.”
Mangësitë infrastrukturore gjithashtu peshohen në vlerësimet e BE-së. Raporti i 2023 vuri në dukje se “investime të konsiderueshme nevojiten në infrastrukturën e transportit, energjisë, ujit dhe menaxhimit të mbetjeve për të arritur standardet e BE-së.”
Zyrtarë të Komisionit Evropian refuzuan të komentonin specifikisht mbi incidentin e përmbytjes së Velipojës por konfirmuan se cilësia e infrastrukturës merret parasysh në vlerësimet e anëtarësimit.
Zyra e Kryeministrit nuk iu përgjigj kërkesës së AlbaniaVisit për koment deri në kohën e publikimit. Pyetjet e dorëzuara përfshinin:
Ky artikull do të përditësohet nëse merret përgjigje.
Bashkia e Velipojës gjithashtu nuk iu përgjigj kërkesave për koment mbi planet e mirëmbajtjes së sistemit të kullimit ose afatin kohor.
Çështjet infrastrukturore në destinacionet turistike shqiptare ka të ngjarë të intensifikohen gjatë sezonit veror turistik 2025 pa investime të konsiderueshme mirëmbajtjeje, sipas ekspertëve të infrastrukturës.
Hetimet e korrupsionit të SPAK vazhdojnë, me aktakuza shtesë të pritshme në 2025 lidhur me kontratat publike të infrastrukturës, sipas deklaratave nga zyra e prokurorit.
Negociatat e anëtarësimit të Shqipërisë në BE do të vazhdojnë, me Komisionin Evropian të planifikuar të publikojë raportin e radhës të progresit në tetor 2025. Infrastruktura dhe korrupsioni do të mbeten kritere kyçe vlerësimi.
Për turistët që shqyrtojnë vizita në Shqipëri, kufizimet infrastrukturore duhet të merren parasysh në planifikimin e udhëtimit. Ndërsa Shqipëria ofron bukuri natyrore dhe atraksione kulturore me çmime më të ulëta se destinacionet e Evropës Perëndimore, vizitorët duhet të përgatiten për sfida infrastrukturore përfshirë:
Pavarësisht këtyre sfidave, turizmi shqiptar vazhdon të rritet, me ardhjet që u rritën 32% në 2024 krahasuar me 2019, sipas të dhënave të INSTAT.
Burimet:
Instituti Shqiptar i Statistikave (INSTAT). “Statistikat e Turizmit 2024” instat.gov.al. Shtator 2024.
Autoriteti Rrugor Shqiptar. “Studimi i Gjendjes së Rrugëve 2023” arrsh.gov.al. Dhjetor 2023.
Komisioni Evropian. “Albania 2023 Report” ec.europa.eu. Nëntor 2023.
Freedom House. “Freedom in the World 2024: Albania” freedomhouse.org. Shkurt 2024.
Llogaria e Kryeministrit Edi Rama në Instagram. instagram.com/ediramaal. Shtator 2024.
Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK). “Njoftimet Publike” spak.al. 2022-2024.
Transparency International Albania. “Analiza e Deklarimeve të Pasurisë 2023” transparency.al. Maj 2023.
Banka Botërore. “Të Dhënat e Investimeve në Infrastrukturë: Shqipëria” worldbank.org. 2024.
Lexim Shtesë:
AlbaniaVisit. “Korrupsioni në Shqipëri”
AlbaniaVisit. “SPAK Anti-Korrupsion Shqipëri”
AlbaniaVisit. “Anëtarësimi i Shqipërisë në BE”