Marrëveshja e Italisë prej 700M Eurosh me Shqipërinë për Emigrantët Përballet me Sfida

Anija ushtarake italiane Libra pret ujërat e Adriatikut drejt portit shqiptar të Shëngjinit, duke transportuar ngarkesën e saj njerëzore kontroverse. Ky transferim i dytë emigrantësh nën marrëveshjen e diskutueshme të Italisë me Shqipërinë shënon ose një risi të guximshme në politikën europiane të migracionit ose, siç pretendojnë kritikët, një gërryerje të rrezikshme të mbrojtjeve ndërkombëtare për refugjatët.

Në qytetin portual të Shëngjinit, ku ndërtesat e epokës komuniste përzienen me ndërtimin e ri, ndikimi i eksperimentit migrues italian me vlerë 700 milionë euro është tashmë i dukshëm. Çmimet e qirave janë rritur nga 75 në 600 dollarë në muaj, ndërsa vendasit synojnë punët në qendrat e mbajtjes që paguajnë 75 dollarë në ditë — një shumë e konsiderueshme në një nga vendet më të varfra të Europës.

Por nën mundësitë ekonomike fshihet një rrjet sfidash ligjore që kërcënon ta shthurë të gjithë iniciativën. Vetëm disa ditë pas transferimit të parë të emigrantëve në tetor, një gjykatë e Romës dha një goditje të madhe, duke urdhëruar kthimin e tyre në Itali. Gjykata gjeti se Bangladeshi dhe Egjipti — vendet e origjinës së emigrantëve — nuk mund të konsideroheshin të sigurta për riatdhesim, duke minuar një premisë kyçe të marrëveshjes.

“Ne e dimë se çfarë do të thotë të jesh në ato kampe,” thotë Alessandro Preka, një 67-vjeçar pronar dyqani ushqimor që kaloi kohë në kampe emigrantësh greke dhe italiane pasi u largua nga Shqipëria komuniste. Fjalët e tij jehojnë nëpër rrugët e Shëngjinit, ku një grup i vogël por i zëshëm protestuesish u mblodh së fundmi me një pankartë ku shkruhej “Ëndrra europiane mbaron këtu.”

Marrëveshja Itali-Shqipëri, e nënshkruar në nëntor 2023, parashikon përpunimin e deri në 3,000 emigrantëve çdo muaj në dy qendra shqiptare. Por shtrirja e marrëveshjes është dukshëm kufizuese: vetëm burrat e rritur nga vendet “e sigurta” kualifikohen, ndërsa gratë, fëmijët dhe individët e cenueshëm përjashtohen. Kjo qasje selektive ka rezultuar tashmë problematike — nga 1,200 mbërritjet e fundit në Lampedusa, vetëm tetë përmbushnin kriteret.

Organizatat e të drejtave të njeriut kanë ngritur kundërshtim të ashpër. Ato argumentojnë se marrëveshja krijon një precedent të rrezikshëm duke ua deleguar detyrimet e azilit përtej kufijve të BE-së, duke shkelur potencialisht ligjin ndërkombëtar. Mbajtja automatike e kërkuesve të azilit për deri në 18 muaj, argumentojnë ato, cenon të drejtat themelore.

Rrëmuja ligjore thellohet me pyetjet e juridiksionit. Ndërsa Italia pretendon se ligjet e saj do të qeverisin qendrat, Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë ka deklaruar se ligji shqiptar zbatohet gjithashtu. Kjo pasiguri minon garancitë vendimtare të të drejtave të njeriut dhe ndërlikon mbikëqyrjen gjyqësore.

Në Bruksel, qëndrimi i Komisionit Europian ka evoluar nga skepticizmi fillestar në monitorim të kujdesshëm. Disa udhëheqës të BE-së e shohin iniciativën si model potencial për menaxhimin e migracionit, edhe ndërsa Gjykata Europiane e Drejtësisë ka vendosur se shtetet anëtare mund të cilësojnë vetëm vende të tëra — jo pjesë — si të sigurta për kthime.

Ndërkohë, në Shqipëri, opinioni publik mbetet i ndarë. Ndërsa disa e mirëpresin nxitjen ekonomike, të tjerë shqetësohen se vendi i tyre po bëhet qendra e mbajtjes së Europës. Politikani i opozitës Agron Shehaj ka kritikuar miratimin e shpejtë të marrëveshjes, duke e përshkruar qendrën e planifikuar si “në thelb një burg.”

Qeveria italiane, e përballur me sfida ligjore në rritje, ka reaguar me vendosmëri. Administrata e Kryeministres Meloni po apellon vendimin e gjykatës dhe ka miratuar një dekret për të përshpejtuar cilësimin e vendeve të sigurta. Por këto lëvizje mund të përballen me kontroll shtesë sipas ligjit të BE-së, i cili ka përparësi mbi legjislacionin kombëtar.

Për emigrantët në bordin e Librës, këto beteja ligjore dhe politike kanë pasoja të menjëhershme. Udhëtimi i tyre përtej Adriatikut përfaqëson jo vetëm një transferim fizik por hyrjen në një limb ligjor kompleks ku ligjet italiane, shqiptare dhe të BE-së ndërthuren në mënyrë të pasigurt.

Ndërsa dielli perëndon mbi portin e Shëngjinit, ku personeli italian i sigurisë përgatitet për mbërritjen e Librës, pyetja mbetet: a do ta riformësojë ky eksperiment i diskutueshëm politikën europiane të migracionit, apo do ta detyrojnë sfidat ligjore dhe shqetësimet për të drejtat e njeriut kthimin te përpunimi tradicional i azilit brenda kufijve të BE-së?

Përgjigja mund të përcaktojë jo vetëm fatin e mijëra emigrantëve, por të ardhmen e vetë politikës europiane të azilit.