Në hetimin më të madh të korrupsionit në Shqipëri, hetuesit e SPAK zbulojnë gjurmë provash dërrmuese kundër Kryetarit të Bashkisë Tiranë Erion Veliaj. Miliona në transaksione të dyshimta, shtatëmbëdhjetë zyrtarë të arrestuar dhe një rrjet korrupsioni që kërcënon të rrëzojë establishmentin politik të vendit.
Sallat me mermer të ndërtesës së bashkisë së Tiranës mbushen me një heshtje të pazakontë këto ditë. Aty ku zyrtarë të lartë dikur nxitonin mes mbledhjeve, dyert tani qëndrojnë të mbyllura, tabelat e emrave të hequra. Shtatëmbëdhjetë zyra qëndrojnë bosh, ish-banorët e tyre ose në paraburgim ose duke bashkëpunuar me prokurorët. Në zyrën e tij në katin e tretë, Kryetari i Bashkisë Erion Veliaj, dikur i festuar si e ardhmja e politikës shqiptare, përballet me atë që dokumentet gjyqësore zbulojnë si hetimin më të gjerë të korrupsionit në historinë e fundit të vendit.
Çështja kundër Veliajt shfaqet në një moment vendimtar të fushatës anti-korrupsion të Shqipërisë. Më herët këtë vit, arrestimi i ish-Presidentit Ilir Meta nga SPAK demonstrui se asnjë zyrtar nuk qëndron mbi ligjin. Tani, ndërsa prokurorët ndërtojnë çështjen kundër kryetarit të bashkisë së Tiranës, provat sugjerojnë pasoja që mund të riformësojnë peizazhin politik të Shqipërisë.
Rrjeti financiar që rrethon bashkinë e Tiranës zbulohet nëpërmjet mijëra faqesh regjistrimesh bankare. Nëpërmjet shtatëmbëdhjetë llogarive të veçanta të shpërndara në institucione të shumta, hetuesit kanë gjurmuar potencialisht miliona në transaksione, secila e lidhur me kontratat bashkiake nëpërmjet një shtresimi të sofistikuar transfertash në dukje të ligjshme.
Këto transaksione ndjekin një model të saktë: pagesat e kontratave bashkiake rrjedhin përmes kanaleve zyrtare, vetëm për t’u tërhequr sistematikisht nëpërmjet një serie operacionesh të koordinuara. Blerjet e pronave shfaqen nën emrat e kompanive guaskë, pronësia e tyre e fshehur nëpërmjet shtresave të strukturave korporative. Media merr pagesa të rregullta, të koduara me kujdes në regjistrimet financiare si “tarifa konsulence,” ndërsa transfertat ndërkombëtare lëvizin paratë nëpër juridiksione me rregullsi mekanike.
Projekti i inceneratorit të Tiranës qëndron si gurthemeli i korrupsionit bashkiak, me çmimin e tij prej €128 milionë që i tejkalon projektet e ngjashme në të gjithë Evropën. Dokumentet gjyqësore zbulojnë një projekt të projektuar jo për menaxhimin e mbetjeve por për vjedhje sistematike të fondeve publike. Vlerësimet fillestare të kostove u trefishuan në mënyrë misterioze. Studimet e ndikimit mjedisor, kur u ekzaminuan nga ekspertë të pavarur, rezultuan kryesisht të fabrikuara. Shërbimet e faturuara ndaj bashkisë nuk u materializuan kurrë, ndërsa kostot e pajisjeve i kalonin çmimet e tregut me faktorë katër ose pesë.
Procesi i kontraktimit të projektit zbulon një model po aq shqetësues. Kompanitë që fitonin kontrata të mëdha lindnin vetëm ditë para afatit të ofertave. Këto firma, tregojnë regjistrimet e hetimit, ndanin adresa, numra telefonash dhe përfundimisht, përfitues të përbashkët. Paratë rrjedhnin nëpërmjet këtyre subjekteve në modele të ndërlikuara, çdo transfertë e projektuar për të fshehur destinacionin përfundimtar.
Plasaritja e parë në sistemin e ndërtuar me kujdes të Veliajt u shfaq me arrestimin e Taulant Tushës, Drejtorit të tij të Përgjithshëm të Punëve Publike. Bashkëpunimi i Tushës me prokurorët hapi portat e provave. Dokumentet gjyqësore detajojnë dëshminë e tij mbi mbledhjet e vona natën ku kontratat paracaktoheshin, mbi skemat sistematike të ryshfeteve, mbi llogaritjet e kujdesshme se sa mund të vidhej pa ngritur alarme të menjëhershme.
Pas shembullit të Tushës, një kaskadë zyrtarësh bashkiakë nisën të bashkëpunonin me hetuesit. Drejtorë departamentesh, oficerë prokurimi, kontrollues financiarë—një nga një, ata dolën përpara. Secili solli prova të reja, detaje të reja, lidhje të reja që prokurorët thonë se pikturojnë një tablë korrupsioni aq të përhapur sa prekte virtualisht çdo projekt të madh bashkiak.
Në epokën e komunikimeve të enkriptuara, administrata e Veliajt la një gjurmë digjitale çuditërisht të detajuar. Mesazhet e rikuperuara detajojnë manipulimet e kontratave me një lehtësi tronditëse. Zinxhirët e emaileve diskutojnë procedurat e pagesave në gjuhë mezi të koduar. Gjurma e dokumenteve zbulon përpjekje sistematike për të koordinuar mbulimin mediatik, manipuluar proceset e prokurimit dhe fshehur flukset financiare.
Këto thërrmija digjitale, të mbledhura përmes proceseve zyrtare forenzike, u ofrojnë prokurorëve një pamje të paprecedentë në operacionet e përditshme të korrupsionit bashkiak. Mesazhet e rikuperuara nga pajisjet zyrtare tregojnë si drejtoheshin kontratat, si drejtoheshin pagesat, si devijoheshin sistematikisht fondet publike për përfitim privat.
Shtrirja e korrupsionit të pretenduar të Veliajt shtrihet shumë përtej kufijve të Shqipërisë. Regjistrimet e pronave zbulojnë një portofol pronash të paluajtshme që shtrihet nga bregu i Mesdheut në zemrën e Evropës Perëndimore. Apartamente luksoze në Vjenë, prona komerciale në Greqi dhe komplekse vilash përgjatë Rivierës Italiane—çdo blerje e strukturuar me kujdes nëpërmjet shtresash kompanish guaskë dhe pronarësh përfaqësues.
Regjistrimet bankare gjurmojnë një rrjet kompleks transaksionesh ndërkombëtare të projektuara për të fshehur origjinën e tyre. Fondet nga kontratat bashkiake të Tiranës do të kërcenin nëpër llogari në Qipro, do të transformoheshin nëpërmjet instrumenteve financiare zvicerane, do të dilnin të pastruara në Luksemburg, vetëm për t’u vendosur përfundimisht në investime në dukje të ligjshme në të gjithë kontinentin. Çdo hap i llogaritur, çdo transfertë e projektuar për të dukur rutinore.
Autoritetet evropiane anti-korrupsion kanë marrë shkas. Në kërkesa të vulosura për bashkëpunim gjyqësor, hetuesit nga shtete të shumta anëtare të BE-së detajojnë transaksione të dyshimta që rrjedhin nëpërmjet juridiksioneve të tyre. Prona të blera me çmime të dyshimta, kontrata konsulence pa produkte, kompani guaskë pa qëllim biznesi të dukshëm përtej lëvizjes së parave—të gjitha të lidhura prapa me operacionet bashkiake të Tiranës.
Nëntori 2024 shënoi pikë kthese kur Gjykata e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) lëvizi për të ngrirë pasuritë e lidhura me operacionin e Veliajt. Shtrirja e ngrirjes së pasurive zbulon shkallën e korrupsionit të pretenduar. Llogari bankare me miliona në pasuri të pashpjeguara. Portofole pronash që tejkalojnë dukshëm të ardhurat e ligjshme. Aksione kompanish në ndërmarrje që fituan kontrata bashkiake me vlerë dhjetëra miliona eurosh.
Ngrirja shtrihet përtej pasurive të dukshme për të përfshirë një rrjet të sofistikuar pronash përfaqësuese. Portofole investimesh të menaxhuara përmes palëve të treta. Prona nën emrin e anëtarëve të familjes dhe bashkëpunëtorëve. Automjete të regjistruara te kompani guaskë. Çdo kërkesë për ngrirje pasurie detajon modelet e blerjes që prokurorët thonë se mund të shpjegoheshin vetëm me korrupsion sistematik.
Ndërsa presioni rritet, sistemi dikur i fortë mbështetës i Veliajt shpërbëhet. Ekipi i tij ligjor, fillimisht i përbërë nga avokatët më të spikatur të Shqipërisë, ka parë largime të shumta. Aleatët politikë që dikur vrapuan për ta mbrojtje tani mbajnë distancë me kujdes. Madje edhe skuadra e sigurimit, tradicionalisht mbrojtësit më besnikë të kryetarit, kanë nisur të japin dëshmi mbi mbledhje të dyshimta dhe dorëzime dokumentesh.
Paraqitjet publike të kryetarit, dikur ngjarje ditore të shënuara nga karizmi karakteristik, janë bërë ngjarje të rralla të karakterizuara nga siguria e shtrënguar dhe pyetje të shmangura. Deklaratat e tij, dikur të gjera dhe të sigurta, tani vijnë kryesisht nëpërmjet zëdhënësve, secila e formuluar me kujdes për të ruajtur pafajësinë duke shmangur mohimet specifike.
Për Shqipërinë, një komb që ndjek anëtarësimin në Bashkimin Evropian, hetimi i Veliajt mbart implikime shumë përtej korrupsionit individual. Raportet e progresit të BE-së identifikojnë vazhdimisht korrupsionin si pengesën kryesore për perspektivat e pranimit të Shqipërisë. Trajtimi i kësaj çështjeje, vëzhgojnë vëzhguesit evropianë, do të ndikojë ndjeshëm afatin e integrimit të Shqipërisë.
Brukseli ndjek me interes të veçantë. Provat e mbledhura në Tiranë kanë zbuluar lidhje me shqetësime më të gjera evropiane mbi pastrimin e parave dhe krimin e organizuar. Çdo zbulim i ri në çështjen e Veliajt ofron njohuri të reja mbi mënyrën si korrupsioni në vendet kandidate për BE mund të ndikojë sistemin financiar të bllokut.
Brenda zyrave të SPAK, hetuesit vazhdojnë të zgjerojnë hetimin e tyre. Marrëveshje të reja bashkëpunimi me dëshmitarë shfaqen javë pas jave. Regjistrimet financiare zbulojnë lidhje të fshehura më parë. Partnerët ndërkombëtarë ofrojnë prova të reja të lëvizjeve të parave nëpër kufij. Hetimi duket se po përshpejtohet sesa po përfundon.
Për sistemin gjyqësor të Shqipërisë, çështja përfaqëson një test të paprecedentë. Kurrë më parë nuk ka një hetim synuar korrupsionin në këtë shkallë, me këtë nivel provash dokumentare, duke arritur në kaq shumë aspekte të qeverisjes. Pyetja nuk është vetëm nëse prokurorët mund të sigurojnë dënime, por nëse sistemi gjyqësor i reformuar i Shqipërisë mund t’i rezistojë presioneve politike që çështje të tilla tërheqin në mënyrë të pashmangshme.
Ndërsa 2024 mbyllet, pozicioni i Veliajt bëhet gjithnjë e më i vështirë. Çdo regjistrim i ri gjyqësor i shton peshë çështjes së prokurorisë. Çdo dëshmitar që bashkëpunon siguron një copë tjetër të enigmës. Çdo regjistrim bankar zbulon një transaksion tjetër të dyshimtë. Provat, thonë prokurorët në dokumentet gjyqësore, vazhdojnë të grumbullohen.
Në ndërtesën e bashkisë së Tiranës, heshtja në ato shtatëmbëdhjetë zyra bosh flet me zë. Tavolinat e zbrazëta dhe korridoret e qeta qëndrojnë si dëshmi e heshtur e një sistemi korrupsioni që po shpërbëhet metodikisht. Për Erion Veliajn, dikur parë si mishërimi i aspiratave evropiane të Shqipërisë, muret vazhdojnë të ngushtohen.
Pyetja tani nuk është nëse fushata anti-korrupsion e Shqipërisë do të arrijë nivelet më të larta të pushtetit, por sa nga ata në pushtet do të bien kur ajo ta bëjë.
